A Tola e O Herdeiro

Transcurría o ano 1975 e a sociedade galega vívia tempos de cambio. Corrían novos aires cargados de liberdade, ilusión e espranza. O infame réxime franquista daba os seus derradeiros coletazos antes de se extinguir para sempre.
Xusto nesta época, e dentro do marco das III Xornadas de Cine de Ourense, vai a ocurrir, como indica o historiador Manuel González, o primeiro secuestro do cine galego, que convertirá a película secuestrada "nun dos filmes malditos, e por conseguinte míticos, da nosa filmografía".
A curtametraxe A tola, realizada por Miguel Gato, foi requisada polo Tribunal de Orden Público, "perdéndose nos arquivos da Dirección General de Seguridad en Madrid".
Xosé Paz, un dos organizadores das Xornadas, recorda que o filme se proxectaba no teatro dos Salesianos e o Gobernador de Ourense, que estaba presente, no medio da película, erguéuse anoxado dicindo: "agora xa sei o que é o cine galego". Ademáis, según Paz, o presidente da Agrupación Cultural Auriense estaba convencido de que os que paseaban a xente levaban as camisas de cor azul, ainda que a película estaba realizada en blanco e negro.
A historia do filme, baseado nun conto de Francisco Taxes, coguionista da curtametraxe, "é un reflexo metafórico da opresión política" na Galicia da época, onde "unha muller (galega) vive nunha terra invadida por unhas xentes extranas (vestidas con uniformes paramilitares) que fusilaron a todos os homes, e despois de multitude de golpes a internan nun manicomio, onde é paulatinamente mutilada por non querer renunciar as súas ideas e ao seu pasado. Ao final so lle queda a mirada e tamén lle arrincan os ollos. Máis "A tola" estaba preñada e un berro de nova vida retumba no manicomio". Os que puideron ver esta película antes da súa desaparición reseñan que "o tratamento está moi coidado e algúns aspectos técnicos están ben acadados".
A súa seguinte película O herdeiro, como analiza Emilio Carlos García Fernández, é unha interesante análise das forzas vivas dunha aldea, partindo do pasamento dun vello terrateniente e a posterior viaxe do seu neto ao que todos ven coma o seu sucesor. "É o reflexo da perplexidade ante un mundo cambiante".
Trátase dun filme fallido e confuso cunha bonita idea non desenrrolada e cun guión equivocado que daba para unha longametraxe, según palabras do autor.
O filme, que abre e pecha coa viaxe de ida e volta do herdeiro a aldea para asistir ao enterro do seu avó, posúe unha estructura circular. Destacando unha interesante, ainda que a veces confusa, utilización de saltos temporais (flashback e flash-forward), mostrando accións ocurridas tanto antes como despois da viaxe do herdeiro mesturadas con planos do coche pola estrada. Compre salientar unha realización cun permanente uso de planos planos xerais de longa duración.
No que respeta ao guión, e destacabel que non se trata da adaptación dunha obra literaria, como era costume nos filmes galegos da épocoa, senón que conta unha historia orixinal, onde se fai unha interesante "reflexión sobre o fin da cultura campesina e o comenzo da cultura cidadán e a perplexidade ante un mundo cambiante".
Por último, destacar que esta curtametraxe foi galardoada co Premio do Intituto da Cultura Hispánica no IV Festival Internacional de Films Cortos Ciudad de Huesca de 1976.

Valentín Barreiros